Kahvenin tarihi: Etiyopya'dan İstanbul'a, oradan dünyaya

Bugün elimizdeki fincanın arkasında yaklaşık altı yüz yıllık bir yolculuk var. Kahve, bir dağ bitkisinden dünyanın en çok içilen içeceklerinden birine dönüşürken İstanbul bu hikâyenin tam ortasında duruyor.

Efsane: Kaldi ve dans eden keçiler

En bilinen anlatıya göre Etiyopya'nın yaylalarında Kaldi adında bir keçi çobanı, keçilerinin kırmızı meyveli bir çalının yapraklarını ve meyvelerini yedikten sonra gece boyunca uyumadığını fark eder. Bu hikâye bir efsane; yazılı kaynaklarda ilk kez yüzyıllar sonra geçiyor. Ama kahve bitkisinin (Coffea arabica) anavatanının Etiyopya olduğu konusunda bugün geniş bir uzlaşı var.

Yemen: kahvenin ilk demlendiği yer

Kahvenin bir içecek olarak demlendiğine dair güvenilir kayıtlar 15. yüzyıl Yemen'ine uzanıyor. Sufi dervişler, gece boyunca süren zikirlerde uyanık kalmak için kahve içiyordu. Kızıldeniz kıyısındaki Muha (Mocha) limanı, kahvenin dünyaya açılan kapısı oldu; "mocha" kelimesi bugün de menülerde yaşıyor.

İstanbul ve ilk kahvehaneler

Kahve 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı topraklarına ulaştı. Kaynaklara göre 1550'li yıllarda Şam'dan ve Halep'ten gelen iki kişi İstanbul'da, Tahtakale'de ilk kahvehaneyi açtı. Kahvehane kısa sürede bir buluşma yeri oldu: sohbet edilen, tavla oynanan, şiir okunan, haberlerin konuşulduğu bir mekân.

Bu dönemde kahve, bugün Türk kahvesi dediğimiz yöntemle pişiriliyordu: ince çekilmiş kahve, su ve isteğe göre şeker, cezvede ağır ağır. Türk kahvesi kültürü ve geleneği 2013'te UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi'ne alındı.

Avrupa'ya yolculuk

1. yüzyılda kahve Venedik limanı üzerinden Avrupa'ya geçti. Venedik'te, ardından Oxford ve Londra'da ilk kahvehaneler açıldı. Londra kahvehaneleri o kadar canlı tartışmalara sahne oldu ki bunlara "penny university" (bir peniye üniversite) denildi: bir kahve parasına saatlerce sohbet ve fikir.

Espresso ve modern kahve

1. yüzyılın başında İtalya'da buhar basıncıyla çalışan ilk espresso makineleri geliştirildi. Bugün içtiğimiz latte, cappuccino ve flat white, bu küçük ve yoğun fincanın üzerine kuruldu.

Fincanın devamı

Etiyopya'nın yaylalarından çıkan kahve, Yemen'de demlendi, İstanbul'da kahvehaneye dönüştü ve oradan dünyaya yayıldı. Heffalump'ta bir Türk kahvesi ya da bir latte sipariş ettiğinizde bu uzun yolculuğun son durağındasınız.